Podstawy prawne działalności organizacji ekonomii społecznej

2009-11-25 13:18:25

Podstawy prawne działalności organizacji ekonomii społecznej

Instytucje ekonomii społecznej działają we wszystkich sektorach gospodarki, są podmiotami gospodarczymi i społecznymi kierującymi się zasadami pierwszeństwa zaspokajania potrzeb swoich członków nad maksymalizacją zysków. Podmioty, o których mowa powyżej przybierać mogą różne formy działalności, wśród których wymienić należy przede wszystkim:
1) spółdzielnie pracy,
2) spółdzielnie socjalne,
3) spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe,
4) agencje rozwoju regionalnego,
5) stowarzyszenia,
6) fundacje,
7) centra integracji społecznej,
8) kluby integracji społecznej,
9) towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych

Dla każdej z ww. rodzajów podmiotów, ustawodawca przewidział unormowania prawne, regulujące kwestie wspólne dla wszystkich, bądź znacznej części podmiotów ekonomii społecznej (unormowania regulujące obowiązki w zakresie prawa cywilnego, podatkowego), jak i specyficzne dla każdej z ww. form działalności. Poniżej zamieszczam wykaz norm prawnych wspólnych dla szeregu organizacji społecznych oraz normujących poszczególne formy działalności podmiotów ekonomii społecznej.

Normy mające zastosowanie dla ogółu organizacji ekonomii społecznej:

 1) art. 12 oraz art. 58 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483, z późn. zm.),
2) rozdział 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (j.t. Dz. U. z 2007 r., Nr168, poz. 1186, z późn. zm.),
3) ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855, z późn. zm.),
4) ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (j.t. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 857, z późn. zm.),
5) ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2003 r., Nr 96, poz. 873, z późn. zm.),
6) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie wzoru oferty realizacji zadania publicznego, ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego i wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania (Dz. U. z 2005 r., Nr 264, poz. 2207, z późn. zm.),
7) rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego (Dz. U. z 2004 r., Nr 285, poz. 2852),
8) ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r., Nr 19, poz. 100),
9) ustawa z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (j.t., Dz. U. z 1996 r., Nr 143, poz. 661, z późn. zm.),
10) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 marca 1991 r. w sprawie organizacji i szczegółowego zakresu działania Społecznej Komisji Rewindykacyjnej (Dz. U. z 1991 r, Nr 24, poz.101, z późn. zm.),
11) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 stycznia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz. U. z 1999 r., Nr 7, poz. 51, z późn. zm.),
12) ustawa z dnia 29 marca 2001 r. o zasadach i formach uregulowania zobowiązań Skarbu Państwa wynikających z orzeczeń Społecznej Komisji Rewindykacyjnej (Dz. U. z 2001 r., Nr 42, poz. 470),
13) art. 19 oraz art. 29 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (j. t. Dz. U. z 2005 r., Nr 231, poz. 1965, z późn. zm.),
14) ustawa z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli (Dz. U. z 1999 r., Nr 62, poz. 688),
15) rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie wzoru sprawozdania o źródłach pozyskanych funduszy na cele inicjatywy ustawodawczej wykonywanej przez obywateli oraz szczegółowy zakres zawartych w nim informacji (Dz. U. z 2001 r., Nr 94, poz. 1036, z późn. zm.),
16) art. 31, oraz przepisy działu VIII, rozdziału 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.),
17) art. 61-133 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r., - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296, z późn. zm.),
18) rozdział 10 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r., - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 1997 r., Nr 89, poz. 555, z późn. zm.),
19) rozdział VII - ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy, (Dz. U. z 1997 r., Nr 90, poz. 557, z późn. zm.),
20) rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i trybu uczestnictwa podmiotów w wykonywaniu kar, środków karnych, zabezpieczających i zapobiegawczych, a także społecznej kontroli nad ich wykonywaniem (Dz. U. z 2003 r., Nr 211, poz. 2051),
21) Dział III ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udział społeczeństwa w ochronie środowiska oraz oceny oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r., Nr 199, poz. 1227, z późn. zm.),
22) art. 80 (c) ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (j.t. Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz. 150, z późn. zm.)
23) art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880, z późn. zm.),
24) ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o krajowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) (Dz. U. z 2004 r., Nr 70, poz. 631, z późn. zm.),
25) rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 kwietnia 2004 r. o zakresie danych, które zawiera rejestr wojewódzki, oraz wzorze wniosku o rejestracji organizacji w rejestrze wojewódzkim,
26) art. 56 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.),
27) ustawa z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach i mundurach (Dz. U. z 1978 r., Nr 31, poz. 130, z późn. zm.),
28) obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wykazu organizacji mających status organizacji pożytku publicznego na dzień 30 listopada 2008 r. (M.P. z 2008 r., Nr 96, poz. 827),
29) rozporządzenie z dnia 7 lutego 2008 r. w sprawie w sprawie rodzajów zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zlecanych fundacjom oraz organizacjom pozarządowym (Dz. U. z 2008 r., Nr 29, poz. 172).

Akty normatywne regulujące stosunki prawne poszczególnych podmiotów:

I. Spółdzielnie pracy
II. Spółdzielnie socjalne
III. Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe

1) Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo Spółdzielcze (j.t. Dz. U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848, z późn. zm.),
2) Uchwała I Kongresu Spółdzielczości z dnia 30 maja 1995 r. (M.P. z 1996 r., Nr 7, poz. 86),
3) Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 kwietnia 1995 r. w sprawie sposobu i czasu przechowywania ksiąg i dokumentów zlikwidowanych spółdzielni oraz organizacji spółdzielczych (Dz. U. z 1995 r., Nr 47, poz. 248),
4) Ustawa z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 94, poz. 651, z późn. zm.),
5) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 sierpnia 2007 r. w sprawie określenia wzorów zaświadczeń dołączanych do wniosku o wpis spółdzielni socjalnej do Krajowego Rejestru Sądowego (Dz. U. z 2007 r., Nr 149, poz. 1051),
6) Ustawa z dnia 7 maja 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r., Nr 91, poz. 742),
7) Ustawa z dnia 14 grudnia 1995 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz. U. z 1996 r., Nr 12, poz. 14, z późn. zm.),
8) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1992 r. w sprawie pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych w zakładach pracy (Dz. U. z 1992 r., Nr 100, poz. 502, z późn. zm.),
9) Ustawa z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających (Dz. U. z 2000 r., Nr 119, poz. 1252, z późn. zm.),
10) Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o restrukturyzacji banków spółdzielczych i Banku Gospodarki Żywnościowej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1994 r., Nr 80, poz. 369, z późn. zm.),
11) Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r., o spółdzielni europejskiej (Dz. U. z 2006 r., Nr 149, poz. 1077),
12) Art. 9 b ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (j.t. Dz. U. z 2008 r., Nr 159, poz. 993),
13) Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991 r., Nr 83, poz. 373, z późn. zm.),
14) Ustawa z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz. U. z 1991 r., Nr 83, poz. 373, z późn. zm.),
15) Art. 86 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 r., Nr 60, poz. 535, z późn. zm.),
16) Ustawa z dnia 9 marca 1949 r. o zakładaniu rejestrów spółdzielni, których rejestry zaginęły, lub uległy zniszczeniu (Dz. U. z 1949 r., Nr 18, poz. 118),
17) Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 marca 1999 r. w sprawie określenia górnej granicy składek organizacji spółdzielczych na rzecz związków rewizyjnych i Krajowej Rady Spółdzielczej (Dz. U. z 1999 r., Nr 30, poz. 290),
18) Art. 77 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r., - Kodeks pracy (j.t. Dz. U. z 1998, Nr 21, poz. 94, z późn. zm.)
19) Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (j.t. Dz. U. z 2006 r., Nr 215, poz. 1584, z późn. zm.).

IV. Agencje Rozwoju Regionalnego

Dz.U.2009.21.116 rozp. 2009.01.30
Udzielanie przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej na wspieranie ośrodków innowacyjności w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013.
Dz.U.2009.6.33 ustawa 2008.12.19
Zmiana ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz zmiana niektórych innych ustaw.

Dz.U.2008.227.1505 ustawa 2008.11.21
Służba cywilna.
Dz.U.2008.187.1152 rozp. 2008.10.08
Udzielanie przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej 2007-2013.
Dz.U.2008.153.956 rozp. 2008.08.13
Udzielanie przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej na wspieranie tworzenia i rozwoju gospodarki elektronicznej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013.
Dz.U.2008.111.710 rozp. 2008.06.20
Udzielanie przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.
Dz.U.2008.68.414 rozp. 2008.04.07
Udzielanie przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013.

Dz.U.2007.61.415 rozp. 2007.03.28
Plan Informatyzacji Państwa na lata 2007-2010.
Dz.U.2007.42.275 -j.t. ustawa 2000.11.09
Utworzenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.
Klasyfikacja części budżetowych oraz określenie ich dysponentów.

Dz.U.2004.163.1711 -j.t. ustawa 1996.05.30
Gospodarowanie niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz Agencja Mienia Wojskowego.
Dz.U.2004.116.1206 ustawa 2004.04.20
Narodowy Plan Rozwoju.
Dz.U.2003.174.1689 -j.t. ustawa 1997.05.08
Poręczenia i gwarancje udzielane przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne.
Dz.U.2002.66.596 ustawa 2002.05.08
Likwidacja Polskiej Agencji Rozwoju Regionalnego oraz zmiana ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego i ustawy o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.
Dz.U.2000.12.136 ustawa 2000.01.21
Zmiana niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej.
Dz.U.1998.133.872 ustawa 1998.10.13
Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U.1996.106.493 ustawa 1996.08.08
Zasady wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa.

V. Stowarzyszenia
Dz.U.2001.79.855 -j.t. ustawa 1989.04.07
Prawo o stowarzyszeniach.
Dz.U.2007.168.1186 -j.t. ustawa 1997.08.20
rozdz. 3
Krajowy Rejestr Sądowy.
Dz.U.2007.226.1675 -j.t. ustawa 1996.01.18
rozdz. 2
Kultura fizyczna.
Dz.U.2004.256.2572 -j.t. ustawa 1991.09.07
art. 56
System oświaty.
Dz.U.2005.164.1365 ustawa 2005.07.27
art. 54, art. 204-206, art. 210
Prawo o szkolnictwie wyższym.
Dz.U.2001.142.1591 -j.t. ustawa 1990.03.08
art. 84, art. 84(a)
Samorząd gminny.
Dz.U.2001.142.1592 -j.t. ustawa 1998.06.05
art. 75, art. 75(a)
Samorząd powiatowy.
Dz.U.2001.142.1590 -j.t. ustawa 1998.06.05
art. 8(b), art. 76
Samorząd województwa.
Dz.U.2002.147.1229 -j.t. ustawa 1991.08.24
art. 19, art. 40
Ochrona przeciwpożarowa.
Dz.U.2005.127.1066 -j.t. ustawa 1995.10.13
rozdz. 6
Prawo łowieckie.
Dz.U.2002.156.1301 ustawa 2002.08.29
art. 19, art. 22
Stan wojenny oraz kompetencje Naczelnego Dowództwa Sił Zbrojnych i zasady jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.2004.40.366 rozp. 2004.02.20
Udzielanie żołnierzom zawodowym zezwoleń na przynależność do stowarzyszenia i innej organizacji zagranicznej lub międzynarodowej.
Dz.U.2005.226.1942 rozp. 2005.10.31
Dofinansowanie zajęć ze środków Funduszu Zajęć Sportowo-Rekreacyjnych dla Uczniów.

VI. Fundacje

Dz.U.1991.46.203 -j.t. ustawa 1984.04.06
Fundacje.
Dz.U.2001.50.529 rozp. 2001.05.08
Ramowy zakres sprawozdania z działalności fundacji.
Dz.U.1952.25.172 dekret 1952.04.24
Zniesienie fundacji.
Dz.U.1995.23.121 ustawa 1995.01.05
Fundacja - Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
M.P.1995.56.626 obw. 1995.10.24
Ogłoszenie statutu fundacji - Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Dz.U.2001.130.1451 ustawa 2001.09.18
Fundacja - Zakłady Kórnickie.
Dz.U.1997.30.163 ustawa 1997.02.20
Fundacja - Centrum Badania Opinii Społecznej.
Dz.U.2005.249.2104 ustawa 2005.06.30
art. 30
Finanse publiczne.
Dz.U.2000.54.654 -j.t. ustawa 1992.02.15
Podatek dochodowy od osób prawnych.
Dz.U.2006.216.1584 -j.t. ustawa 1997.08.21
Ograniczenie prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.
Dz.U.1989.29.154 ustawa 1989.05.17
art. 58
Stosunek Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.1991.66.287 ustawa 1991.07.04
art. 43
Stosunek Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Dz.U.1995.97.479 ustawa 1995.06.30
art. 32
Stosunek Państwa do Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.1995.97.480 ustawa 1995.06.30
art. 36
Stosunek Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.1995.97.481 ustawa 1995.06.30
art. 31
Stosunek Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.1995.97.482 ustawa 1995.06.30
art. 30
Stosunek Państwa do Kościoła Polskokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.1997.41.251 ustawa 1997.02.20
art. 22
Stosunek Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.1997.41.252 ustawa 1997.02.20
art. 27
Stosunek Państwa do Kościoła Katolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.1997.41.253 ustawa 1997.02.20
art. 29
Stosunek Państwa do Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U.1997.41.254 ustawa 1997.02.20
art. 32
Stosunek Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej.

VII. Centra integracji społecznej

Dz.U.2009.91.742 ustawa 2009.05.07
Zmiana ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz zmiana niektórych innych ustaw.
Dz.U.2009.50.398 rozp. 2009.03.18
Wynagradzanie pracowników samorządowych.
Dz.U.2009.6.33 ustawa 2008.12.19
Zmiana ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz zmiana niektórych innych ustaw.
Dz.U.2008.164.1027 -j.t. ustawa 2004.08.27
Świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych.
Dz.U.2008.69.415 -j.t. ustawa 2004.04.20
Promocja zatrudnienia i instytucje rynku pracy.
Dz.U.2008.40.236 rozp. 2008.02.22
Sposób i tryb przekazania rejestru jednostek organizacyjnych, którym został nadany status centrum integracji społecznej, oraz toczących się postępowań sądowych i administracyjnych.
Dz.U.2007.196.1421 rozp. 2007.10.09
Określenie wzoru sprawozdania przedstawianego przez centrum integracji społecznej.
Dz.U.2007.70.473 -j.t. ustawa 1982.10.26
Wychowanie w trzeźwości i przeciwdziałanie alkoholizmowi.
Dz.U.2007.47.315 rozp. 2007.03.02
Szczegółowe warunki prowadzenia przez publiczne służby zatrudnienia usług rynku pracy.
Dz.U.2007.11.74 -j.t. ustawa 1998.10.13
System ubezpieczeń społecznych.
Dz.U.2006.107.726 rozp. 2006.06.14
Szczegółowa klasyfikacja dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych.
Dz.U.2005.179.1485 ustawa 2005.07.29
Przeciwdziałanie narkomanii.
Dz.U.2004.189.1948 rozp. 2004.08.11
Przyjęcie programu operacyjnego - Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL dla Polski 2004-2006.
Dz.U.2003.202.1956 ustawa 2003.11.12
Zmiana ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw.
Dz.U.2003.122.1143 ustawa 2003.06.13
Zatrudnienie socjalne.
Dz.U.2002.199.1674 ustawa 2002.10.30
Zaopatrzenie z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach.
Dz.U.2000.14.176 -j.t. ustawa 1991.07.26
Podatek dochodowy od osób fizycznych.
M.P.2008.96.827 obw. 2008.12.29
Wykaz organizacji mających status organizacji pożytku publicznego na dzień 30 listopada 2008 r.

VIII. Kluby integracji społecznej,

Dz.U.2009.6.33 ustawa 2008.12.19
Zmiana ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz zmiana niektórych innych ustaw.
Dz.U.2008.69.415 -j.t. ustawa 2004.04.20
Promocja zatrudnienia i instytucje rynku pracy.
Dz.U.2005.189.1598 rozp. 2005.09.22
Specjalistyczne usługi opiekuńcze.
Dz.U.2003.122.1143 ustawa 2003.06.13
Zatrudnienie socjalne.
M.P.2008.96.827 obw. 2008.12.29
Wykaz organizacji mających status organizacji pożytku publicznego na dzień 30 listopada 2008 r.