Informacje teoretyczne o księgach rachunkowych, sprawozdaniu finansowym i obowiązku jego ogłaszaniu przez organizacje pożytku publicznego.

Obowiązki w zakresie ogłaszania sprawozdań finansowych fundacji posiadającej status organizacji pożytku publicznego

Czy fundacja będąca organizacją pożytku publicznego ma obowiązek ogłoszenia sprawozdania finansowego w Monitorze Polskim B, mimo iż z przepisów o rachunkowości wynika, iż ogłaszane są wyłącznie sprawozdania finansowe fundacji, które prowadzą działalność gospodarczą?

Organizacją pożytku publicznego może być m.in. każda organizacja pozarządowa, w tym także fundacja, jeżeli spełnia łącznie wymagania określone w art. 20 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. nr 96, poz. 873 ze zm.), w tym w szczególności:
1) prowadzi działalność statutową na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów, pod warunkiem że grupa ta jest wyodrębniona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa,
2) działalność wymieniona w pkt 1 jest wyłączną statutową działalnością organizacji pozarządowej i dotyczy realizacji zadań publicznych na rzecz ogółu społeczności lub grupy podmiotów,
3) nie prowadzi działalności gospodarczej albo prowadzi działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji celów statutowych,
4) cały dochód przeznacza na działalność wymienioną w pkt 1 i 2.
Jeżeli zatem fundacja spełnia ww. wymagania, uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego nastąpi z chwilą wpisania tego faktu do Krajowego Rejestru Sądowego.
Z przepisów art. 23 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wynika, iż organizacja pożytku publicznego sporządza i ogłasza roczne sprawozdanie finansowe także wówczas, gdy obowiązek jego sporządzenia oraz ogłoszenia nie wynika z przepisów o rachunkowości. Przepisy o rachunkowości stosuje się odpowiednio.
Przepisami o rachunkowości stosowanymi odpowiednio są regulacje określone w art. 70 ustawy o rachunkowości. Wskazują one organ zobowiązany do złożenia sprawozdania finansowego do ogłoszenia, części sprawozdania finansowego podlegające temu obowiązkowi, termin przekazania tego sprawozdania do ogłoszenia, a także miejsce jego publikacji, tj. Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski B" (art. 70 ust. 2).

Podstawą prawną zobowiązującą fundację nieprowadzącą działalności gospodarczej, ale posiadającą status organizacji pożytku publicznego do ogłaszania rocznych sprawozdań finansowych są regulacje określone w art. 23 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, które stanowią przepisy lex specjalis w odniesieniu do przepisów o rachunkowości.

Księgi rachunkowe stowarzyszenia

1. Osoba uprawniona do prowadzenia ksiąg rachunkowych stowarzyszenia.
Stowarzyszenie będące organizacją pożytku publicznego prowadzi działalność w szczególności na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) oraz ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. nr 96, poz. 873 ze zm.), przy czym nie może przyjąć formy tzw. stowarzyszenia zwykłego, o którym mowa w art. 40-43 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Dzieje się tak dlatego, że stowarzyszenia zwykłe nie mogą korzystać z ofiarności publicznej, a ten sposób pozyskiwania środków na prowadzenie działalności statutowej jest istotą organizacji pożytku publicznego.
Stowarzyszenie, działając na podstawie przepisów ogólnych ustawy Prawo o stowarzyszeniach, stosownie do art. 17 ust. 1 tej ustawy posiada osobowość prawną, którą uzyskało z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Jako osoby prawne wszystkie stowarzyszenia są zobowiązane na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości do stosowania przepisów tej ustawy.
Co do zasady księgi rachunkowe stowarzyszenia należy prowadzić w siedzibie jednostki, która powinna zostać określona w statucie stowarzyszenia. W sytuacji gdy księgi rachunkowe miałyby zostać prowadzone poza siedzibą jednostki należy zapewnić, aby zostały spełnione warunki określone w art. 11 ust. 3 ustawy o rachunkowości, a w szczególności, aby usługa ta była świadczona przez podmiot prowadzący działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.
Zgodnie z art. 76a ust. 3 ustawy o rachunkowości, działalność tego rodzaju mogą wykonywać wyłącznie:
1) przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, jeżeli są uprawnieni do wykonywania czynności z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych,
2) pozostali przedsiębiorcy, pod warunkiem, że czynności z tego zakresu będą wykonywane przez osoby uprawnione do wykonywania czynności z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.
Ustawa za uprawnione do wykonywania czynności z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych uważa osoby posiadające certyfikat księgowy (oraz dawne świadectwo kwalifikacyjne), osoby wpisane do rejestru biegłych rewidentów lub na listę doradców podatkowych.

2. Miejsce przechowywania ksiąg rachunkowych stowarzyszenia
Czy księgi muszą być przechowywane w siedzibie stowarzyszenia (lokal użyczony tylko na zebrania), czy mogą być przechowywane w domu skarbnika?
Kwestie przechowywania dokumentów związanych z prowadzeniem rachunkowości jednostki regulują art. 71-75 ustawy o rachunkowości. Po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za dany rok obrotowy, dokumentację przyjętych zasad rachunkowości, księgi rachunkowe oraz sprawozdania finansowe, w tym również sprawozdanie z działalności jednostki, można przechowywać odpowiednio w siedzibie jednostki, a także poza siedzibą jednostki w przypadku, gdy zostaną przekazane do przechowania innej jednostce, świadczącej usługi w zakresie przechowywania dokumentów. W takim przypadku kierownik jednostki obowiązany jest powiadomić właściwy urząd skarbowy o miejscu przechowywania ksiąg w terminie 15 dni od dnia wydania ksiąg poza siedzibę jednostki oraz zapewnić dostępność ksiąg rachunkowych do badania przez upoważnione organy kontroli zewnętrznej w siedzibie jednostki.
W stosunku do jednostek będących organizacjami pożytku publicznego (w tym również stowarzyszeń) należy uwzględnić postanowienia rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego (Dz. U. nr 285, poz. 2852). Wprowadza ono obowiązek badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego, których sprawozdania nie podlegają takiemu badaniu zgodnie z przepisami o rachunkowości, jeżeli organizacje te:
1) realizują zadania publiczne zlecone, jako powierzone do wykonywania lub do wspierania zadania publicznego, oraz
2) otrzymały w roku obrotowym łączną kwotę dotacji na realizację zadań określonych w pkt 1 w wysokości co najmniej 50.000 zł, oraz
3) osiągnęły w roku obrotowym przychody w wysokości co najmniej 3.000.000 zł.
Obowiązek badania dotyczy rocznych sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego sporządzanych za rok obrotowy następujący po roku, w którym organizacje te spełniły łącznie ww. warunki. Badanie odbywa się z zastosowaniem przepisów o rachunkowości.

Wzór sprawozdania finansowego dla organizacji nie będących organizacjami pożytku publicznego.

Roczne sprawozdanie finansowe jednostek nieprowadzących działalności gospodarczej

Z jakich elementów składa się sprawozdanie finansowe jednostek nieprowadzących działalności gospodarczej? Czy sprawozdanie to podlega badaniu przez biegłego rewidenta?

Jednostki nieprowadzące działalności gospodarczej, tj. stowarzyszenia, związki zawodowe, organizacje pracodawców, izby gospodarcze, fundacje, organizacje dobroczynności i opieki społecznej oraz przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych, sporządzają roczne sprawozdanie finansowe, zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej (Dz. U. nr 137, poz. 1539 ze zm.).
Sprawozdanie to składa się z bilansu, rachunku wyników i informacji dodatkowej, sporządzanych w formie uproszczonej - z uwzględnieniem przepisów § 3 ust. 3-6 ww. rozporządzenia.
W bilansie wykazuje się stany aktywów i pasywów na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych poprzedniego i bieżącego roku obrotowego, podane w kolejności i w sposób określony w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia. Wzór bilansu dla ww. jednostek jest dostępny na naszej stronie internetowej: www.gofin.pl.
W rachunku wyników wykazuje się oddzielnie przychody i koszty oraz straty i zyski jednostki nieprowadzącej działalności gospodarczej za poprzedni i bieżący rok obrotowy, podane w kolejności i w sposób określony w załączniku nr 2 do ww. rozporządzenia. Wzór rachunku wyników dla jednostek nieprowadzących działalności gospodarczej jest dostępny na naszej stronie internetowej: www.gofin.pl.
Pozycje bilansu oraz rachunku wyników mogą być - w świetle § 3 ust. 5 ww. rozporządzenia - wykazywane ze szczegółowością większą niż określona w załącznikach nr 1 i nr 2 do ww. rozporządzenia.
Stosownie do potrzeb i wielkości jednostki informacja dodatkowa powinna zawierać informacje nieobjęte bilansem i rachunkiem wyników oraz wyjaśnienia niezbędne do oceny gospodarki finansowej jednostki nieprowadzącej działalności gospodarczej - w szczególności określone w § 3 ust. 6 pkt 1-7 ww. rozporządzenia, a także - jeśli zachodzi potrzeba - inne informacje i wyjaśnienia mające istotny wpływ na ocenę działalności statutowej jednostki.
Ponadto jednostki nieprowadzące działalności gospodarczej, które posiadają status organizacji pożytku publicznego sporządzają sprawozdanie z działalności statutowej. Obowiązek sporządzenia tego sprawozdania wynika z art. 23 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Sprawozdanie jednostek nieprowadzących działalności gospodarczej nie podlega badaniu w trybie określonym ustawą o rachunkowości. Jeśli jednak jednostka posiada status organizacji pożytku publicznego, to ogłasza ona to sprawozdanie w „Monitorze Polskim B", po uprzednim zbadaniu przez biegłego rewidenta. Zasady badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego (Dz. U. nr 285, poz. 2852). Badaniu - w myśl tego rozporządzenia - podlegają roczne sprawozdania finansowe jednostek mających statut organizacji pożytku publicznego, jeśli łącznie spełniają następujące warunki:
1) realizują zadania publiczne zlecone, jako powierzone do wykonania lub do wspierania zadania publicznego,
2) otrzymały w roku obrotowym łączną kwotę dotacji na realizację tych zadań w wysokości co najmniej 50.000 zł,
3) osiągnęły w roku obrotowym przychody w wysokości co najmniej 3.000.000 złotych.
Badanie sprawozdań finansowych tych jednostek ma być wykonane według zasad określonych ustawą o rachunkowości.
Wzór bilansu oraz rachunku wyników dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej przedstawiono w dalszej części opracowania.

wzór_bilansu_oraz_wyników_dla_niektórych_jednostek_niebędących_spółkami_handlowymi.doc

Wzór sprawozdania dla organizacji będącymi organizacjami pożytku publicznego.

Wprowadzenie do sprawozdania finansowego za ......... rok

1. Nazwa, siedziba i adres organizacji

2. Informacje o posiadanych jednostkach organizacyjnych (zarówno sporządzających samodzielne sprawozdania finansowe, jak też nie sporządzających takich sprawozdań)

3. Podstawowy przedmiot działalności wg PKD

4. Wskazanie właściwego sądu prowadzącego rejestr lub innego organu prowadzącego rejestr, data wpisu, numer w ewidencji oraz statystyczny numer identyfikacyjny
w systemie REGON

5. Dane dotyczące członków zarządu (imię i nazwisko oraz funkcja)

6. Określenie celów statutowych organizacji

7. Wskazanie okresu trwania działalności organizacji, jeżeli jest on ograniczony w statucie

8. Wskazanie okresu objętego sprawozdaniem finansowym
Przykład: Roczne sprawozdanie finansowe za okres od dd/mm/rrrr do dd/mm/rrrr lub, gdy rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym za rok obrotowy ..........

9. Wskazanie, że sprawozdanie finansowe zawiera dane łączne, jeżeli w skład organizacji wchodzą wewnętrzne jednostki organizacyjne sporządzające samodzielnie sprawozdania finansowe. Przykład:
Roczne sprawozdanie finansowe obejmuje dane z Zarządu głównego i x wchodzących w skład stowarzyszenia jednostek organizacyjnych sporządzających samodzielnie sprawozdania finansowe. Jeżeli organizacja nie sporządza łącznego sprawozdania, pozycję tę pomija się.

10. Wskazanie czy sprawozdanie finansowe zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności przez organizację w dającej się przewidzieć przyszłości oraz czy nie istnieją okoliczności wskazujące na poważne zagrożenia dla kontynuowania przez nią działalności. Przykład:
Roczne sprawozdanie sporządzono przy założeniu kontynuowania działalności przez organizację, co najmniej 12 miesięcy i dłużej.
Nie są nam znane okoliczności, które wskazywałyby na istnienie poważnych zagrożeń dla kontynuowania przez organizację działalności.

11. Omówienie przyjętych zasad (polityki) rachunkowości, w tym metod wyceny aktywów i pasywów (także amortyzacji), pomiaru wyniku finansowego oraz sposobu sporządzenia sprawozdania finansowego w zakresie, w jakim ustawa pozostawiła jednostce prawo wyboru.
Przyjęte zasady (politykę) rachunkowości stosuje się w sposób ciągły, dokonując w kolejnych latach obrotowych jednakowego grupowania operacji gospodarczych, jednakowej wyceny aktywów i pasywów (w tym także dokonywania odpisów amortyzacyjnych i umorzeniowych), ustala się wynik finansowy i sporządza sprawozdanie finansowe tak, aby za kolejne lata informacje z nich wynikające były porównywalne.

Wyjaśnienia we wprowadzeniu wymagają min.
• Przyjęte zasady dokonywania odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (zastosowane metody, przyjęte stawki)
• Przyjęte zasady wyceny inwestycji, aktywów finansowych oraz zapasów,
• Zasady dokonywania odpisów aktualizujących wartość aktywów,

Przykład: Aktywa i pasywa wycenia się według następujących zasad:
• Wartości niematerialne i prawne wycenia się według ..............................................
• Środki trwałe wycenia się według ..................................................................
• Do amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych stosuje się stawki przewidziane w wykazie rocznych stawek amortyzacyjnych stanowiących załącznik do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, amortyzację metodą degresywną stosuje się do ................................, amortyzacje metodą liniową stosuje się do .................................
• Pozostałe składniki aktywów i pasywów wycenia się następująco:
• Proszę wypisać poszczególne pozycje wraz z podaniem sposobu wyceny.

(Można pominąć opis metod wyceny aktywów i pasywów, jeżeli zostaną one zapisane w informacji dodatkowej)

bilans.doc     rachunek wyników.doc     informacja_dodatkowa.doc